Borsa Endeksleri

borsa-endeksleri

İstatistiğe göre gösterge olarak kullanılan endeksler, bir veya birkaç değişkenin zaman, mekan veya diğer özelliklere göre gösterdiği değişimlerin ölçüsü olarak tanımlanmaktadır. Diğer bir yandan ise endeksler belirli bir zaman içerisinde fiyatların, maliyetin ve satış performansı gibi önemli verilerin elde edilmesi için oluşturulan göstergelerdir. Buna örnek olarak tüketici ve üretici fiyat endeksleri, sanayi üretim endeksi gibi önemli verilerin elde edilmesine yardımcı olmaktadır.

Borsalarda işlem gören endeksler belirli özelliklere göre sınıflandırılmıştır ve şirketlere ait olan hisse senetlerinin sektörel açıdan performanslarının ölçülmesinde kullanılmaktadır. Bilimsel araştırmalarda geniş bir kullanım alanına sahip olan endekslere en yaygın olarak iktisadi ve işletme konularında başvurulmaktadır. Alternatif yatırım araçlarının getirilerinin ölçülmesinde ve karşılaştırılmasında da yatırımcılar endekslerden faydalı ve detaylı bilgi alabilmektedir.

Hisse senedi fiyatlarında meydana gelen dalgalanmaları ölçen endeksler genel olarak iki çeşittir. Bir kısmı endeks kapsamındaki hisse senetlerinin nispi önemini dikkate almadan yalnızca bu konudaki gelen fiyat düzeyini, büyük hisse senedi fiyatlarına eşit ağırlık veren aritmetik veya geometrik ortalama kullanarak hesaplayan basit endekslerdir. Bir kısmı ise hisse senedi fiyatlarının toplam piyasa değerleriyle ağırlıklandırıldığı çok sayıda hisse senedini içeren karmaşık endekslerdir.

Endeks Yatırım İşlemleri

Dünya üzerinde birçok şirketin hisse senetlerinin yer aldığı endeksler borsalarda işlem görmektedir. Borsa endeksleri yatırımcılara ve şirketlere çeşitli avantajlar sunmaktadır. Endeksler sayesinde şirketler hakkında bilgi edinme imkanı bulan diğer şirketler, kendi şirketlerini diğerleri ile kıyaslama imkanı bulmaktadır. Bu da şirketlerin ve dolaylı olarak sektörlerin gelişmesi adına büyük bir öneme sahiptir. Aynı zamanda güvenli bir rekabet ortamının da oluşturulmasına destek olmaktadır.

Borsada endeksler ile işlem yapmak isteyen yatırımcıların öncelikli olarak bir banka veya aracı kurumdan yatırım hesabı açtırması gerekmektedir. Yatırım hesabının aktif hale gelmesi ile belirli bir teminat yatırılması ile internet üzerinden istenilen yatırım aracı ve endeks ile yatırım işlemi yapmaya başlanabilir. Borsalar dışında günümüzde forex piyasası da dünya borsa endeksleri ile yatırım yapma imkanı sunmaktadır.

Hisse Senedi Endeksleri

Dünya piyasalarının faaliyetlerini gösteren ve birçok endüstride birden fazla hizmet sağlayan çok yönlü uluslararası şirketlere ait hisse senedi, tahvil, emtia, yatırım fonu gibi araçların göstergelerine dünya borsa endeksleri denilmektedir. Hisse senedi endeksleri, hisse senedi piyasasının performansı ile ilgili bilgi veren hisse senedi piyasasının genel göstergeleridir. Endekslerin hesaplanmasıyla temel ekonomik göstergelerle menkul kıymetler piyasası arasında karşılaştırma yapılabilmektedir. Bu şekilde de yatırımcılar portföylerinin belirli bir döneme ilişkin performansını değerlendirme imkanı bulabilirler.

Hisse senedi endeksleri genel olarak piyasanın anlık durumu ile ilgili bilgi vermektedir ve dünya üzerinde 1884 yılından bu yana kullanılmaktadır. Hisse senedi endeksleri genel olarak 3 farklı yöntemle hesaplanmaktadır. Bunlar;

  • Aritmetik ortalama,
  • Geometrik ortalama,
  • Şirketlerin piyasa değerlerinin kullanıldığı formüllerle.

Aritmetik ortalama formülleri yoluyla hesaplanan hisse senedi endeksleri, hisse senedi fiyatlarının veya her biri için hesaplanmış olan basit endekslerin aritmetik ortalamasının alınması ile hesaplanmaktadır. Hisse senedi fiyatlarının aritmetik ortalamasının alınması halinde endeks içerisinde yer alan hisse senetlerine fiyatları oranında ağırlık verilmiş olmaktadır. Aritmetik ortalama yoluyla hesaplanan hisse senedi endeksleri; Dow Jones ve Nikkei endeksleridir.

Geometrik ortalama yoluyla hesaplanan hisse senedi endeksleri, ise geçmiş bir tarih veya döneme ait bir istatistiki değeri baz almaktadır. Ardından daha sonraki bir değerin bu baz alınmış yıla göre nispi olarak değişimi ölçülür. Bu şekilde endeks hesaplamaları yapılırken hisse senedinin bugünkü değeri baz alınan tarihteki fiyata bölünür. Bulunan sayı da genel olarak 100 ile çarpılmaktadır. Aritmetik ortalamaya göre hesaplanan endeks aslında bir endeks değeri olmayıp, ortalama bir fiyat iken, geometrik ortalamaya göre hesaplanan endeksler gerçek anlamda bir endeksi ifade etmektedir. Buna rağmen iki yöntemde de pazarın tam yansıtılmadığı düşünülmektedir.

Şirketlerin piyasa değerlerinin kullanıldığı formüller ile hesaplanan endekslerde ise piyasayı temsil etmesi amacıyla oluşturulan endeks portföyünün değerinde meydana gelen artış ve düşüşler endeksteki artış ve düşüşleri vermektedir. Bu endeksler hesaplanırken; toplam piyasa değeri; halka açılmış olan kısım, alım – satıma konu olabilecek kısım, ilgili endeksin hesaplandığı borsa kotunda bulunan kısım gibi piyasa değerinin bir kısmı veya eşit ağırlıklı olarak hesaplanmaktadır. Bu yöntemle hesaplanan endeksler ise; Standard & Poor’s 500 Endeksi, Topix Endeksi, Financial Times Endeksi (FTSE 100) ve BIST Endeksleridir.

Emtia Endeksleri

Emtia denilen tarım ürünleri, değerli madenler, enerji ürünleri, gıda maddeleri, kimyasal maddeler gibi ticarete konu olan mallar için fiyatların ağırlıklı ortalamasını emtia endeksleri ifade etmektedir. Emtia endeksi de emtiaların fiyat hareketlerinin izlenmesi amacıyla kullanılmaktadır ve her emtia için farklı tip endeks söz konusudur. Altın, petrol, elektrik, kahve, şeker, buğday, pamuk, canlı hayvan gibi emtiaların endeks değerleri bulunmaktadır. Dünyada en ünlü emtia endeksi ise 24 emtiayı barındıran S&P GSCI emtia endeksidir.

S&P GSCI emtia endeksi emtia borsasında işlem gören emtiaların performanslarını ölçmektedir ve Chicago Mercantile Exchange piyasasında işlem görmektedir. Emtia endeksi ilk önce Goldman Sachs tarafından geliştirilmiştir ve 2007 yılında Standard & Poor’s ile bir ortaklık kurulmuştur.

Diğer bir emtia endeksi ise Dow Jones UBS Commodity Index’tir. Vadeli emtia sözleşmelerini içermektedir ve herhangi bir emtia veya sektörde yoğunlaşmayı minimuma indirmek için tasarlanmıştır. DJ – UBS Commodity Index 7 sektörden 19 emtianın vadeli sözleşmelerini içermektedir.

CFD Endeksleri

CFD, İngilizce “contracts for difference” kelimelerinden gelmektedir ve Türkçe karşılığı “Fark Sözleşmeleri”dir. CFD’ler hisse senedi ve endekslere benzeyen özelliklere sahiptir ve fiziki alım – satım olmadan emtia ve hammadde fiyatları üzerine spekülasyon yapılmasını sağlayan bir enstrümandır. Daha basit anlamı ise marjlı işlemlerdir veya pozisyon kapandığında yatırım işleminden kazanılan veya kaybedilen paradır.

Fark Sözleşmeleri birçok emtia ve hisse senedinde olduğu gibi fiyat değişimleri üzerinden kazanç sağlanmasını mümkün kılan basit ve ucuz bir yatırım seçeneğidir. CFD ile işlem yaptıran ülkemizdeki aracı kurumlar, petrol, tarım ürünleri ve değerli madenler, FTSE 100, Dow Jones 30, S&P 500, Hong Kong Hang Seng Endeksi gibi dünyaca ünlü endekslerle işlem yapma imkanı sunmaktadır.

Vadeli Endeksler

Bilindiği gibi vadeli işlemler risklerden korunma ve spekülasyon amaçlı yapılmaktadır. Endeks vadeli işlem sözleşmeleri ise korunma, yatırım ve arbitraj amaçlı olarak kullanılmaktadır. Ülkemizde vadeli işlemler Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası (VOB) tarafından yapılmaktadır. VOB, endeksler ile vadeli işlem yapmak isteyen yatırımcılara, VOB – BIST 30 ve VOB – BIST 100 sözleşmeleri ile işlem yapma olanağı sunmaktadır.

VOB’da endeks vadeli işlem sözleşmelerinde kotasyon şekli ise BIST 30 Endeksi’nin vadeli değeri 1000’e bölünerek virgülden sonra 3 basamaklı olarak kote edilmektedir. Sözleşme büyüklüğü ise sözleşmenin işlem gördüğü fiyatın 100 ile çarpılması sonucunda bulunmaktadır. VOB’da işlem yapan yatırımcılar aynı zamanda fiziki bir alım – satım gerçekleştirmemektedir. Yatırımcıların sözleşmeyi satın aldıkları veya sattıkları fiyat ile pozisyonlarını kapattıkları tarihteki fiyat arasındaki fark hesaplarına kar veya zarar olarak aktarılmaktadır.

Dünya Borsa Endeksleri

Günümüzde internet üzerinden gerçekleştirilen yatırım işlemleri sayesinde dünyaca ünlü borsa endeksleri ile de yatırım yapmak kolaylaşmıştır. Piyasa takibinin kolaylıkla gerçekleştirilebilir ve endeksler ile ilgili aranan her bilgiye internet üzerinden rahatlıkla ulaşılabilir. Dünya borsa endeksleri ile yeni nesil finans piyasası olan forex piyasasında da işlem yapılabilmektedir. Aynı zamanda forex piyasası özellikleri nedeniyle borsalara göre daha iyi olanaklar sunmaktadır.

ABD Borsa Endeksleri

ABD borsaları denildiğinde birçok önemli ABD’li şirketin hisse senetlerinin ve endekslerin yer aldığı New York Menkul Kıymetler Borsası akla gelmektedir. Dünyanın en büyük kıymetli evraklar piyasası olarak bu borsa kabul edilmektedir. Dow Jones, Standard & Poor’s, NASDAQ gibi en bilindik endeksler New York Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem görmektedir.

Dow Jones Endeksi: 165’i aşkın ülkede büyük bir güce sahip olan ve dünyanın temel göstergesi kabul edilen bir endekstir. ABD borsalarının en çok kazandıran endeksleri arasında yer almaktadır.

NASDAQ: ABD ve dünyada en çok takip edilen ikinci endeks olma özelliğini taşımaktadır. büyük teknoloji, biyoteknoloji şirketlerinin hisse senetlerini barındırmaktadır ve dünyanın teknoloji endeksi olarak kabul edilmektedir.

S&P 500: ABD pazarında kapitalizasyonu en yüksek olan endeks Standard & Poor’s 500 endeksidir. Endeks kapsamında işlem gören hisse senetlerinin % 93’ü New York Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem görmektedir. Aynı zamanda ABD hisse senetlerinin gösterge endeksi olarak kabul edilmektedir.

NYSE: New York Bileşik Endeksi de New York Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören ve piyasa değeri ağırlıklı bir endekstir. 2083 hisse senedi endeks içerisinde işlem görmektedir ve uluslararası bir endekstir. 385 yabancı ülkenin hisse senedini içeren endeks ABD borsalarının en çok kazandıran endekslerindendir.

Avrupa Borsa Endeksleri

Avrupa birçok önemli borsayı bünyesinde barındırmaktadır. Bunlarından en önemli ve en büyükleri ise;

  • Almanya – Frankfurt Menkul Kıymetler Borsası
  • İngiltere – Londra Borsası
  • Avusturya – Viyana Menkul Kıymetler Borsası
  • Almanya – İsviçre ortak borsası – Eurex Avrupa

Ülkemizin Borsa İstanbul 100 (BIST 100) Endeksi de Avrupa borsalarında işlem gören endeksler arasında yer almaktadır. Avrupa borsalarının genel özelliği ise çok yönlü ve çok uluslu olmalarıdır. Ekonomik ve sektörel performansları, işlem hacimleri, şirketlerin değerleri dünyaca kabul görmüştür.

DAX 30: Almanya – Frankfurt Borsası’nda işlem görmektedir. işlem hacmi ve kapitalizasyonu bakımından performanslarının ölçüldüğü 30 büyük mavi çipli şirketin hisse senetlerini içermektedir. Almanya’nın en önemli borsa endeksidir ve Almanya 30 endeksi olarak da bilinmektedir.

CAC 40: % 45’lik payının Fransız şirketlerin hisse senetlerine ait olduğu bir endekstir ve Fransa borsalarına kayıtlıdır. Piyasa büyüklüğü açısından en büyük 40 şirketin hisse senetlerini içermektedir. Endeksin % 55’lik kısmı Amerika, İngiltere, Japonya ve Almanya kökenli şirketlerin hisse senetlerinden oluşmaktadır.

FTSE 100: Financial Times Stock Exchange ana endeksidir. İngiltere borsalarında işlem görmektedir ve İngiltere’nin temel borsa endeksi olarak kabul edilmektedir. Endeks içerisinde yer alan hisse senetleri ise Londra Borsası’nda işlem gören piyasa değeri açısından en büyük 100 şirketin hisse senetleridir. Avrupa borsalarının en çok kazandıran ve işlem hacmi en yüksek endeksidir.

Asya Borsa Endeksleri

Japonya’nın temel göstergesi kabul edilen ve Tokyo Borsası’nda işlem gören Nikkei 225 endeksi, Çin’in en köklü şirketlerinin hisse senetlerini barındıran Shanghai Menkul Kıymetler Borsası A Grubu hisseleri Asya borsalarının en çok kazandıran ve işlem hacmi en büyük endeksleridir.

  • Çin / Shanghai Menkul Kıymetler Borsası – Shanghai Stock Exchange A Shares
  • Hong Kong / Hong Kong Borsası – Hang Seng
  • Hindistan / Bombay Hisse Senetleri Borsası – BSE 30
  • Japonya / Tokyo Borsası – Nikkei 225
  • Pakistan / Karachi Menkul Kıymetler Borsası – Dow Jones SAFE
  • Singapur / Singapur Borsası – Strais Times
  • Güney Kore / Kore Menkul Kıymetler Borsası – Kospi
  • Tayland / Tayland Borsası – SET
  • Tayvan / Tayvan Borsası – Taiwan Weighted

Nikkei 225: Tokyo Borsası’nda işlem görmektedir ve 1950 yılından bu yana Dow Jones metodu ile hesaplanmaktadır. Japonya pazarının temel göstergesi olarak kabul edilmektedir. Tokyo Borsası’nda işlem gören çeşitli alanlarda faaliyet gösteren ve sektörün en büyük 225 şirketinin hisse senetlerini içeren bir endekstir.

Borsa İstanbul Endeksleri

Borsa İstanbul, Pay Piyasası ve Borçlanma Araçları Piyasası’nda meydana gelen hareketlerin takip edilebilmesi amacıyla her iki piyasa ile ilgili farklı nitelikte endeksler hesaplamaktadır. Pay Piyasası’nda 54, Borçlanma Araçları Piyasası’nda ise 18 endeks üretilmektedir. Borsa İstanbul’da pay endeksleri hem fiyat hem de getiri endeksi olarak hesaplanır. Fiyat endeksi yalnızca fiyatlardaki değişimi yansıtırken, getiri endeksleri kar payı ödemelerini dikkate almaktadır.

Borçlanma Araçları Piyasası endeksleri, fiyat ve performans endekslerinden meydana gelir. Fiyat endeksleri piyasa faiz oranlarındaki değişimin yol açtığı fiyat değişimlerini ölçerken, performans endeksleri hem faiz oranındaki değişimi hem de vadeye kalan gün sayısındaki azalmayı dikkate almakta ve yatırımcının elde ettiği getiriyi ölçmektedir.

Borsa İstanbul Pay Endeksleri; BIST 100 Endeksi, BIST 50 Endeksi, BIST 30 Endeksi, BIST 10 Banka Endeksi, BIST 100 – 30 Endeksi, BIST Kurumsal Yönetim Endeksi, BIST Halka Arz Endeksi, BIST Temettü Endeksi, BIST Temettü 25 Endeksi, BIST Tüm Endeksi, BIST Tüm – 100 Endeksi ve BIST Ulusal Endeksi.

  • BIST 100 Endeksi: 1986 yılında 40 şirketin payı ile başlamıştır ve zaman içerisinde sayısı 100’e çıkarılmıştır. 100 şirketin hisse senedi ile sınırlandırılmış bileşik endeks niteliği taşımaktadır. Ulusal Pazar’da işlem gören şirketler ile Kurumsal Ürünler Pazarı’nda işlem gören gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve girişim sermayesi yatırım ortakları arasından seçilen 100 hisse senedini içerir.
  • BIST 50 Endeksi: BIST 100 endeksi ile aynı özelliklerde olup 50 şirketin hisse senetlerini içermektedir.
  • BIST 30 Endeksi: BIST 100 endeksi ile aynı özelliklerde olup 30 şirketin hisse senedini içermektedir.
  • BIST 10 Banka Endeksi: Likiditesi ve piyasa değeri en yüksek olan 10 bankanın paylarını içermektedir.
  • BIST Kurumsal Yönetim Endeksi: Borsa İstanbul pazarında işlem gören ve kurumsal yönetim ilkelerine uyum ile ilgili olarak belirlenmiş derecelendirme notu 10 üzerinden en az 7 olan şirketlerin paylarından oluşan endekstir.
  • BIST Tüm Endeksi: Ulusal Pazar ve İkinci Ulusal Pazar’da işlem gören şirketler ile Kurumsal Ürün Pazarı’nda işlem gören gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve girişim sermayesi yatırım ortaklıklarının paylarından oluşan endekstir.
Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir