Borsa Seans Saatleri

borsa-seans-saatleri

Yatırım yapılan piyasaların işlem saatlerinin bilinmesi birçok konuda yatırımların yönlendirilmesi adına büyük bir önem taşımaktadır. Borsalarda özellikle işlem saatlerinin bilinmesinin ve yatırım emirlerinin buna göre verilmesinin büyük bir önemi vardır. Borsada yeni işlem yapmaya başlayacak olan yatırımcılara borsa seans saatleri karmaşık gelebilir. Bunun nedeni de çeşitli borsa terimlerinin bu saatleri ifade etmesinden, fiyatların bu saatlerde belirlenmesi ve değişmesinden dolayıdır.

Borsa seans saatlerinin ifade ettiği kavramlar, açılış seansı, açılış fiyatı, açılış fiyatlı emir, emir toplama aşaması, fiyatların belirlenmesi ve açılış işlemleri aşaması, tek fiyat yöntemi, sürekli müzayede, kapanış seansı, kapanış fiyatlı emir, emir aktarım aşaması, emir toplama aşaması, kapanış fiyatı belirleme aşaması, kapanış fiyatından işlemler aşaması gibi daha birçok aşamadan oluşmaktadır.

Bu kavramları tek tek incelemek gerekirse;

Açılış Seansı

BIST Pay Senetleri Piyasası’nda, pay senedi alım – satım emirlerinin, bir zaman dilimi boyunca BIST Alım Satım Sistemi’ne iletildiği ve bu sürenin sonunda iletilen bu emirlerin en fazla işlemin gerçekleşmesini sağlayan tek fiyat seviyesinden yani açılış fiyatından işleme dönüştüğü tek fiyat yöntemi ile çalışan özel bir seans şeklini ifade etmektedir. Borsalar gün içerisinde 2 seans şeklinde çalıştığı için birinci ve ikinci seans olmak üzere iki kere uygulanmaktadır. Açılış fiyatı ise açılış seansı emir toplama aşamasının sonunda en çok işlem miktarının gerçekleşmesini sağlayan fiyattır.

Açılış seansı temel iki aşamadan oluşmaktadır:

Emir toplama: Bu sürede emirler sisteme iletilir ve öncelik kurallarına göre sıralanır. Eşleme gerçekleştirilmez.

Açılış fiyatının belirlenmesi ve açılış işlemlerinin gerçekleştirilmesi: Bu sürede ise sistemde yer alan alım – satım emirleri üzerinde yapılan değerlendirme ile açılış fiyatı belirlenir. Fiyat – zaman önceliği açısından uygun durumda olan emirler, karşılığında yeterli miktarda emir bulunması şartıyla açılış fiyatından işleme dönüşmektedir.

Açılış seansı sadece belli bir piyasa veya özellik kodundaki hisse senetlerinin tamamı için toplu olarak gerçekleştirildiği gibi sadece belli bir hisse senedi için de gerçekleştirilebilir.

Açılış seansı süreci ise üç aşamadan oluşmaktadır:

Açılış modu (08:30 – 09:50): Girilen emirleri görmek, bölmek, değiştirmek ve iptal etmek için kullanılan sorgular haricindeki sorgu ekranları kullanım dışıdır. Piyasa izleme ekranı kapalıdır. Disketler test edilebilir.

Emir girişi aşaması (09:30 – 09:50): ExAPI, disket ve klavye ile emir girişi yapılır. ExAPI ve klavye ile emirler değiştirilebilir. ExAPI ve klavye ile son emir olma koşulu aranmaksızın istendiği an emirler iptal edilebilir.

Açılış işlemleri aşaması (09:50 – 10:00): Emir girişi yapılmaz. Emir değiştirme, bölme ve iptal yapılamaz. Açılış fiyatı hesaplanır, işlemler gerçekleştirilir, gerçekleşen işlemler piyasa izleme ekranı, tüm mesaj ekranı ve gerçekleşen işlemler / aktif durum sorgularından görülebilir. Hesaplanan açılış fiyatı piyasa izleme ekranı ve hisse sorgu ekranlarından görülebilir. İşlemler sonrası Sistem sürekli müzayede seansına hazır hale gelir. Açılış fiyatları, gerçekleşen işlemler, hisse senedi bazında kalan emirler ve endeks bilgisi veri yayın kuruluşlarına gönderilir.

Açılış Fiyatlı Emirler

Yalnızca açılış seansında kullanılabilen fiyatsız bir emir türünü ifade eder. Fiyat alanına sıfır, miktar alanına ise işlem yapılmak istenen miktar lot olarak yazılarak sisteme gönderilir. Açılış fiyatlı emirler açılış seansı uygulanmasının ilk aşamasında devreye alınmayacaktır. Bu emir türünün ilerleyen zaman içinde gelişen koşullara göre devreye alınması planlanmaktadır.

Açılış fiyatlı emirler açılış seansında uygulandığında;

  • Açılış fiyatlı emirler açılış fiyatı hesabında dikkate alınmaz. Açılış fiyatı yalnızca limit fiyatlı emirlerde dikkate alınarak belirlenir.
  • Açılış fiyatlı emirler karşı tarafta uygun fiyat seviyesin yeterli miktarda fiyatlı emir veya açılık fiyatlı emir olduğu zamanlarda, açılış fiyatından işlem görür.
  • Bir hisse senedinde açılış fiyatı oluşmazsa açılış fiyatlı emirler hiç işlem görmez ve açılış seansı sonunda sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir. Açılış fiyatı oluştuğu zamanlarda ise kısman işlem gören açılış fiyatlı emirlerden kalan kısım açılış işlemleri sonrasında iptal edilir. Bu yüzden açılış fiyatlı emirler sürekli müzayede seansına aktarılmaz.
  • Açılış fiyatlı emirlerin miktarı azaltılabilir, arttırılabilir. Ancak miktar arttırıldığı zaman önceliği kaybolmaktadır.
  • Değiştirilerek açılış fiyatlı emir limit fiyatlı bir emre, limit fiyatlı bir emir de açılış fiyatlı bir emir haline getirilemez.
  • Açılış fiyatlı emirler bölünemez.
  • Açılış fiyatlı emir son emir olma koşulu aranmaksızın, açılış işlemleri aşaması haricinde, istendiği zaman iptal edilebilir.
  • Açılış fiyatlı emirle bir defa girilebilecek en yüksek miktar ilgili menkul kıymet için belirlenmiş olan maksimum lot miktarını aşamaz.

Emir Toplama Aşaması

Bu aşamada talimatlar iptal edilebilir. Yani fiyat iyileştirme ve kötüleştirme yapılabilir. Borsa İstanbul tarafından fiyat kademeleri yayımlanmaz ve bu aşamada emir gerçekleşmez.

Açılış fiyatından daha iyi fiyat seviyelerinde olan limit fiyatlı emirler ve açılış fiyatı seviyesindeki limit fiyatlı emirler, karşı tarafta yeterli miktarda emir bulunması şartıyla, önce fiyat sonra da zaman önceliği dikkate alınarak açılış fiyatından eşleşerek işlem görür. Bir tarafta açılış fiyatı seviyesinde bekleyen limit fiyatlı emirler kalmasına rağmen karşı tarafta eşleşebilecek fiyat seviyesinden limit fiyatlı emrin bulunmadığı durumda, bu limit fiyatlı emirler karşı taraftaki açılış fiyatlı emirler ile eşleşerek işlem görmektedir.

Fiyatların Belirlenmesi ve Açılış İşlemleri Aşaması

Borsa İstanbul açılış seansına iletilen emirler için emir iyileştirme, kötüleştirme, bölme ve iptal kabul edilmez. BIST tarafından en çok işlem miktarının gerçekleşmesini sağlayan fiyat açılış fiyatı olarak belirlenir. Bu zaman aralığında verilen emir sürekli müzayede seansına iletilmek üzere kabul edilir. Aynı zamanda söz konusu emirler için de iptal talimatı verilebilir.

Açılış fiyatına uygun olan emirler yeterli miktarda alıcı ve satıcı olma durumuna göre eşleşir, işlemler gerçekleşir ve gerçekleşme teyitleri yatırım hesaplarına yansıtılır. Gerçekleşmeyen limit fiyatlı emirler fiyat ve zaman önceliği korunarak sürekli müzayede seansına aktarılır. Açılış fiyatlı emirler ise iptal edilir.

Tek Fiyat Yöntemi

Belli bir zaman dilimi boyunca emirlerin herhangi bir eşleme yapılmaksızın BIST Pay Senetleri Piyasası Alım – Satım Sistemi’ne kabul edilip bu süre sonunda en yüksek miktarda işlemin gerçekleşmesini sağlayan tek fiyat seviyesinin hesaplandığı, tüm işlemlerin bu tek fiyat seviyesinden gerçekleştirildiği işlem yöntemine “tek fiyat yöntemi” denilmektedir.

Tek fiyat yöntemi iki seans için de uygulanmaktadır. Her seans 2 kere olmak üzere günde 4 kez fiyat belirlenir ve bu belirleme sırasında işlemler gerçekleştirilir.

Sürekli Müzayede

Borsa İstanbul Pay Senetleri Piyasası’nda alım – satım işlemleri, üyeler tarafından Borsa eksperleri gözetiminde bilgisayarlı alım – satım sistemine iletilen emirlerin rekabet koşulları altında Çok Fiyat – Sürekli Müzayede Yöntemi ile karşılaştırılması suretiyle yapılır.

Kapanış Seansı

Normal seans sürecinden kalan kotasyon harici tüm pay senedi alım – satım emirlerinin aktarılması ile belirlenmiş zaman dilimi boyunca yeni emirlerin herhangi bir eşleme yapılmaksızın Borsa İstanbul’a kabul edildiği ve bu süre sonunda en yüksek miktarda işlemin gerçekleşmesini sağlayan tek bir fiyat seviyesinin hesaplanarak tüm işlemlerin bu fiyat üzerinden gerçekleştirildiği tek fiyat yöntemiyle çalışan özel bir seanstır.

Kapanış Fiyatlı Emirler

Kapanış seans saatleri içerisinde belirlenecek kapanış fiyatından işlem görmek üzere Borsa İstanbul’a fiyat bilgisi olmadan, yalnızca miktar bilgisi girilerek gönderilen kapanış fiyatından emirle karşılaşması durumunda işlem gerçekleştirilecek alım veya satım emirdir.

Kapanış seansı aşamaları;

  • Emir aktarım aşaması: 17:30 – 17:33
  • Emir toplama aşaması: 17:33 – 17:36
  • Fiyat belirleme aşaması: 17:36 – 17:38
  • Kapanış fiyatından işlemler aşaması: 17:38 – 17:40
Emir Aktarım Aşaması (17:30 – 17:33)

Sürekli müzayede ve piyasa yapıcılı sürekli müzayede yöntemleri ile işlem gören menkul kıymetlerde Borsa İstanbul’da işlem görmeden bekleyen pasif emirlerin kapanış seansında yer almalarının sağlanması amaçlanmıştır. Bu amaçla emir aktarımının yapıldığı ve kapanış seansından geçerli olacak fiyat marjlarının hesaplandığı süreçtir. Emir aktarım süreci boyunca hiçbir işlem sırasında, emir girişi yapılması mümkün olmamaktadır. Bekleyen emirler değiştirilemez, bölünemez ve iptal edilemez.

Emir Toplama Aşaması (17:33 – 17:36)

Sürekli müzayede ve piyasa yapıcılı sürekli müzayede yöntemiyle işlem gören kıymetlerde bekleyen pasif emirlere ek olarak, kapanış seansında fiyat belirlemeye yönelik olarak yeni alım – satım emirlerinin Borsa İstanbul’a iletileceği aşamadır.

Kapanış Fiyatı Belirleme Aşaması (17:36 – 17:38)

Sürekli müzayede ve piyasa yapıcılı sürekli müzayede yöntemi ile işlem gören işlem sıralarında kapanış fiyatı, açılış fiyatı belirlenmesinde kullanılan sistematik ile belirlenmektedir. Kapanış seansına dahil edilen işlem sıralarında, sürekli müzayededen aktarılacak olan emirler ile kapanış seansının emir toplama sürecinde Borsa İstanbul’a iletilecek fiyatlı emirler ve kapanış fiyatlı emirlerin eşleştirilmesi kapanış fiyatından gerçekleştirilmektedir. Belirlenen kapanış fiyatından gerçekleşmeyen kapanış fiyatlı emirler ise otomatik olarak iptal edilmektedir.

Kapanış Fiyatından İşlemler Aşaması (17:38 – 17:40)

Sadece kapanış seansında işlem görmüş olan kıymetlere, yeni alım – satım emirleri girilebilmektedir. Bu emirler kapanış fiyatından pasif emirler ile karşılaşması halinde öncelik sırasına göre işleme dönüştürülmektedir. Kapanış fiyatından işlemler aşaması öncesinde girilerek bu aşamaya aktarılmış emirlerden, kapanış seansı fiyatına eşit olanların fiyatları değiştirilememekte ve bölünememektedir. Ancak miktarları azaltılıp arttırılabilmekte ve iptal edilmeleri mümkündür.

borsa-seans-saatleri

Kategori: Borsa Yatırımı, Döviz Piyasası, Emtia Piyasası, Hisse Senetleri | Etiketler: , , , , , | Yorum Yok


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>