Hisse Senedi Özellikleri ve Piyasası

Hisse Senedi Özellikleri ve PiyasasıHisse senedi; anonim şirketin sermayesinin, birbirine eşit paylarından sadece bir parçasını temsil eden ve kanuni şekil şartlarına uygun olarak düzenlenen hukuken kıymetli evrak hükmünde belgedir. Hisse senetleri bir borç senedi değil, bir ortaklık ve mülkiyet senedini ifade etmektedir. Şirketin işleyişini sürdürdüğü ve kar ettiği sürece hisse senetleri sahiplerine kazanç sağlamaktadır. Bunun yanında tahvillerde olduğu gibi sabit bir getirisi yoktur. Şirketin bilanço karına ve yatırım kararlarına göre değişiklik göstermektedir.

Hisse senetlerinin sahiplerine sağladığı getirilere temettü denmektedir. Temettü miktarındaki değişiklikler, hisse senedinin piyasa değerini de etkileyen bir faktördür. Hisse senetlerinin hukuki özellikleri, ülkemizde Türk Ticaret Kanunu’na ve Sermaye Piyasası Kanunu’na göre incelenmektedir. Hisse senedi nedir bilmiyorsanız sizlere öncelikle buraya alalım. Bu yazıda daha çok hisse senedi çeşitleri ve özellikleri hakkında bilgiler bulacaksınız.

Türk Ticaret Kanunu’na göre Hisse Senetlerinin Özellikleri

Türk Ticaret Kanunu’na göre Hisse Senetlerinin Özellikleri

  • Şirket sermayesinin bir parçasını temsil eder.
  • Şirket esas sözleşmesi, sermayesinin kaç hisseye ayrılacağını ve her hissenin sermayenin ne kadarını temsil edeceğini tayin eder.
  • Hisse senetleri muhtelif tertipler ve kupürler halinde çıkarılabilirse, her hissenin kıymeti TTK. 389. maddesine göre 500 liradan daha düşük olamaz. Ancak idari kararlarla bu asgari tutar günün şartlarına uydurulabilir.
  • TTK 400. maddesine göre, şirket bakımından her hisse senedi bir hukuki birim teşkil eder. Hukuken bölünmesi mümkün değildir.
  • Hisse senedi kıymetli evrak özelliği taşımaktadır. Hisse senedine bağlı olan hak onsuz devredilemez. Hisse senedi devredildiği zaman temsil ettiği bütün haklar da devredilir.
  • Hisse senetleri alınıp satılabilir. Bu nedenle belge olarak hisse senetlerinin kanuni şekil şartlarına uygun olarak düzenlenmesi gerekir. TTK 413. madde kanuni şekil şartlarını belirlemiştir.

Bu şartlara göre hisse senedinin içermesi gereken hususlar;

  • Şirketin unvanı,
  • Ticaret sicil numarası ve tescil tarihi,
  • Kayıtlı esas sermayesi,
  • Hisse senedinin türü,
  • Hisse senedinin değeri,
  • Nama yazılı ise hisse sahibinin adı, soyadı ve ikametgahı,
  • Yetkili iki adet imza.

Hisse senetlerinin sahiplerine tanıdığı haklar;

  • Şirket karından pay alma hakkı (TTK m. 533)
  • Şirketin yönetimine katılma ve oy kullanma hakkı (TTK m. 373 – 537)
  • Rüçhan hakkı (TTK m. 394)
  • Tasfiyeden pay alma hakkı (TTK m. 447)
  • Şirketin faaliyetleri hakkında bilgi alma hakkı (TTK m. 362)

Sermaye Piyasası Kanunu’na göre Hisse Senetlerinin Özellikleri

Sermaye Piyasası Kanunu’na göre Hisse Senetlerinin ÖzellikleriSermaye Piyasası Kanunu ile ona bağlı mevzuatın hisse senetlerine getirdiği değişiklikler, Sermaye Piyasası Kanunu halka açık şirketleri diğerlerinden ayırmakta hisse senetlerini ölçü olarak almaktadır. Hisse senetlerini halka arz eden veya etmiş sayılan şirketler SPK hükümlerine tabidir. Bunun ortak sayısı olarak ölçüsü de 250’dir.

Halka açık şirketlerde hisse senetlerine ödenecek temettüler SPK tarafından düzenlenmiştir.

Sermaye Piyasası Kanunu’na tabi şirketlerde taahhüt edilen hisseler apeller halinde değil, tamamı bir defada ödenir. İster kuruluşta, ister kuruluştan sonra halka açılmada, ister sermaye artırımında olsun, taahhüt edilen hisseler bir seferde ödenerek, karşılığında belli süreler içinde hisse senetleri alınır. Kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş şirketlerde hisse senetleri hamiline de olsa önceden bastırılabildiği için, sermaye artırımlarında hisse senetleri hemen teslim edilebilir. Bu durumda taahhütnameye gerek kalmaz.

Hisse senetlerinin halka arzı Sermaye Piyasası Kanunu’na göre; “sermaye piyasası araçlarının satın alınması için her türlü yoldan halka çağrıda bulunulması; halkın bir anonim şirkete katılmaya veya kurucu olmaya davet edilmesi, hisse senetlerinin borsalar veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda devamlı işlem görmesi, halka açık anonim şirketlerin sermaye artırımları dolayısıyla paylarının veya hisse senetlerinin satışı” şeklinde tanımlanmıştır.

Hisse Senedi Türleri Nedir?

Hisse Senedi Türleri Nedir?Hisse senetleri, Türk Ticaret Kanunu 409. maddesine göre Hamiline ve Nama yazılı hisse senetleri olarak 2’ye ayrılmaktadır. Buna rağmen en çok bilinen hisse senetleri olarak ana gruplara ayrıldığında ise İmtiyazlı ve Adi hisse senetleri olarak 2’ye ayrıldığı görülmektedir. İmtiyazlı hisse senetleri ABD başta olmak üzere gelişmiş ülkelerde en çok işlem gören hisse senedidir. Ama Türkiye’de mevzuatlar gereğinde imtiyazlı hisse senedi türüne izin verilmemektedir. Ayrıca şirketler ve yatırımcılar bu hisse senedini yatırım aracı olarak kullanamamaktadır.

Genel olarak hisse senedi türleri;

  • İmtiyazlı hisse senetleri
  • Adi hisse senetleri
  • Hamiline yazılı hisse senetleri
  • Nama yazılı hisse senetleri
  • Bedelli ve bedelsiz hisse senetleri
  • Primli ve primsiz hisse senetleri
  • Kurucu hisse senetleri

İmtiyazlı hisse senetlerinin ayrıcalıkları adi hisse senetlerine göre daha geniştir. Adi hisse senedine sahip olan kişiler şirkette oy kullanma hakkı, şirketin yönetimine katılma hakkı gibi haklara sahip olamaz. İmtiyazlı hisse senetleri ise oy kullanma hakkı, şirket yönetiminde katılma hakkı, şirket faaliyetleri hakkında bilgi alma hakkı gibi haklara sahiptir.

Hamiline yazılı hisse senetlerinde devir işlemi teslim ile tamamlanmaktadır. Nama yazılı hisse senedi sahipleri ortak sayısının tespitinde, mal varlığının korunmasında, hisse senedinin kaybolmasında diğerlerine göre üstünlüğe sahiptir. Hamiline yazılı hisse senetlerinde ise gerçek anonimliği sağlama, devir kolaylığı, tasarruf sahibi açısından gizlilik temin etme gibi çeşitli üstünlüklere sahip olunur.

Bedelli ve bedelsiz hisse senetlerinde kısaca, nakit veya bedelli sermaye artırımı yolu ile ihraç edilen hisse senetleri bedelli hisse senetleridir. Ortakların nakit ödeme taahhüdü içermeyen iç kaynaklardan sermaye artırımı yoluyla ihraç edilen hisse senetleri de bedelsiz hisse senetleridir.

Primli hisse senedinin itibarı değerinin üzerinde bir bedel ile taahhüt edilmiştir ve satış işlemi yapılabilmektedir. Yani nominal değerinden yüksek bir bedel ile ihraç edilen hisse senetlerini ifade etmektedir. Primsiz hisse senetleri ise nominal değer ile ihraç edilen hisse senetleridir.

Kurucu hisse senetleri şirket kurucularına veya şirket açısından önemli olan kişilere bedelsiz olarak verilmektedir. Oy hakkı bulunmamaktadır ve sadece temettü hakkına sahiptirler. Kurucu hisse senetleri, kuruluş aşamasındaki hizmetleri karşılığında ana sözleşme gereğince şirket karının bir kısmına iştirak hakları vardır ve daima kurucuların adlarına yazılı olması şartıyla ihraç edilebilirler.

İntifa hisse senetleri ise; bedeli şirket tarafından ödenmiş olan pay sahiplerine, safi kazanca, tasfiye sonucunda iştirak veya yeni çıkarılacak olan hisse senetlerini alma haklarına sahip olmak üzere verilen hisse senetleridir.

Hisse Senetlerinde Değer Nedir?

Hisse Senetlerinde Değer Nedir?Hisse senetleri çeşitli değerlere ve değer ölçülerine sahiptir. Bunlardan en çok bilinenleri itibari veya nominal değer, ihraç değeri, piyasa değeri, kupür değeri, ikame değeridir.

İtibari veya Nominal Değeri

Toplam sermayenin pay sayısına bölümü sonucunda bulunan, sermaye hesabındaki ilk kayıtlara esas teşkil eden ve esas sözleşmede belirtilen hisse değeridir. En küçük kupürlü hisse senedinin üzerinde gösterilen değer olup, Türk Ticaret Kanunu’na göre 500 TL’den az olamaz. Çeşitli şirketlerde itibari değer 500 TL’nin katları halinde değişiklik gösterebilir.

ABD başta olmak üzere bazı Anglo – Sakson ülkelerinde hisse senetleri nominal veya itibari değer taşımaz. Hisseler adet olarak ifade edilir ve hisse senetlerinin üzerinde yalnız temsil ettiği hisse senedi adedi gösterilir. Hisse senetleri ilk defa piyasaya sürülürken ihraç eden şirketin arz ve talebi göz önünde bulundurulur ve kararlaştırdığı bir ihraç fiyatı ile satışa sunulur. Satış sonunda elde edilen hasılattan masraflar düşüldükten sonra kalan net meblağ şirketin sermayesi olarak kabul edilir.

İhraç Değeri

Anglo – Sakson ülkelerinde hisse senetlerinin itibari değeri bulunsa bile, ilk ihraçta bunun altında veya üstünde bir değerle satış yapılabilir. Türkiye’de uygulanan mevzuata göre ilk ihraç en az nominal değer üzerinden yapılabilir ve buna başa baş fiyat denilmektedir. Başa baş fiyatın altında satış yapmak mümkün değildir. Başa baş fiyatın üstünde satış yapıldığı zaman aradaki fark sermaye hesabına kaydedilmez.

Anglo – Sakson ülkelerinde belli bir ihraç fiyatı üzerinden ihraç edilen hisse senetlerinin piyasa değeri ilk ihracı takip eden günlerde arz ve talebe göre değişir ve dalgalanır. Sermaye piyasası gelişmiş ülkelerde ilk ihraçlarda çoğunlukla borsada yapıldığından, ilk ihracı takip eden günlerde dalgalanma fiyatı ilk ihraç fiyatının altında veya üstünde oluşabilmektedir.

Piyasa Değeri

Piyasada arz ve talebin oluşturduğu devamlı değişen değerdir.

Kupür Değeri

Hisse senetleri birden fazla hisse bir arada olarak basılabilir. Genellikle 10 – 50 – 100 gibi yuvarlak sayılarda basılır. İtibari değeri 1000 TL olan bir hisse senedi 10’luk kupür halinde basılmışsa kupür değeri 10.000 TL’dir.

İkame Değeri

Eski bir şirketin bugünkü şartlar ve fiyatlarla yeniden kurulup sabit tesislerini inşa etmesi halinde bunun kaça mal olacağı hesaplanarak pay sayısına bölündüğünde bir hisse senedinin ikame değeri bulunmuş olur. İkame değeri, blok satışlarda pazarlık fiyatının tayininde göz önüne alınan önemli bir göstergedir. Hızlı gelişen ve kar dağıtan şirketlerde piyasa değeri ikame değerinin çok üstüne çıkabileceği gibi, sabit tesisleri yüksek değerde olmakla beraber bunları yeterinde değerlendirip kar elde edemeyen şirketlerin piyasa değeri ikame değerinin çok altında da olabilir.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir