Vadeli İşlem Sözleşmeleri Nelerdir?

Vadeli İşlem Sözleşmeleri Nelerdir?Vadeli ve vadesiz işlemler finans piyasalarında gerçekleştirilir. Vade sürelerine göre, türev ve spot piyasa olarak ikiye ayrılır. Türev piyasada alım – satım işlemleri, standart sözleşmelere bağlı kalınarak yapılır ve vade süreleri en az bir aydır. Spot piyasada ise anlık olarak işlem yapılır. Türev işlemler, spot işlemlere göre daha karmaşık olmasına rağmen, daha güvenilirdir.

Spot ve türev piyasaları vade sürelerine göre farklılık gösterdiği gibi, yapılan işlemler de farklıdır. Spot piyasalarda, işlem gören araçların para karşılığı belirlenen takas gününde el değiştirmektedir. Yani, işlem ve teslimat tarihi farklıdır. Türev piyasalarda ise, sözleşmenin vade tarihi ve konusu belirlenerek, para konusunda anlaşılır. Sahip olduğunuz varlığın, bugünden alım – satım işlemi yapılır.

Vadeli İşlem Nedir, Neden ve Nasıl Yapılır, Öğrenmek için Tıklayınız.

Forward, futures, swap (takas) ve opsiyon işlem kavramları, vadeli işlem piyasalarının tanımları ile aynıdır. 4 kavram birbirinden farklı pazar oluşturmaktadır. Ayrıca, türev araç olarak isimlendirilmektedir. Vadeli işlemlerin gerçekleşmesini sağlayan, türev araçlardır. Örnek vermek gerekirse; futures, swap ve opsiyon sözleşmeleri gibi, forward sözleşmeler genellikle tezgah üstü piyasalarda kullanılır.

Genellikle borsa piyasasında kullanılan, vadeli işlem sözleşmeleri belirli standarda sahiptir. Sözleşmeye konu olan mallar, miktarları, teminat oranları gibi kıstaslar borsalar tarafından belirlenmektedir. Sözleşmelerin standartlaşması, yatırımcıyı oluşacak risklere karşı korumak, kâr etmesini sağlamaktır. Bu da piyasayı likit hale getirmektedir.

Forward Sözleşmeleri

Alivre işlem sözleşmeleri olarak da bilinen sözleşmelerin özelliği diğer sözleşmelerden farklıdır. Sözleşmeler herhangi bir standarda bağlı değildir. Bu yüzden, borsalarda işlem görmemektedir. Alıcı ve satıcı taraf, anlaşma sağlayarak sözleşme kriterlerini kendileri belirler.

Forward işlemleri, sözleşmeye konu olan varlığın, önceden belirlenmiş fiyat ve miktar üzerinden ileri bir tarihte alım -satımının yapılmasıdır. Sözleşmeler genellikle, birbirini tanıyan kişiler tarafından yapılır. Alıcı ve satıcı taraf arasında belirlenen kıstaslar, değiştirilmez. Bu yüzden, zarar veya kâr durumu vade tarihi geldiği zaman
anlaşılır. Forward sözleşme türlerine konu olan yatırım araçları; emtialar, dövizler ve faiz oranlarıdır.

Futures Sözleşmeleri (Vadeli İşlem Sözleşmeleri)

Vadeli işlem sözleşmelerinde, sözleşmeye konu olan malın fiyatı bugünden belirlenerek, gelecek tarihte teslimatı yapılır. Halka arz edilen veya devletin çıkardığı menkul kıymetler, futures kontratlarında yer almaz. Sözleşmelerde önceden belirlenmiş vade tarihine ve standart büyüklüğe sahip olduğu için, kıymetli malların üzerinde yazan teslim süreleri göz önünde bulundurulur. Vadeli işlem borsaları aracılığıyla işlem görmektedir.

Sözleşmenin büyüklüğüne konusuna göre, teminat miktarları değişmektedir. Bu sözleşmeyi satın almanız için, başlangıç ve sürdürme teminatı yatırmanız gerekir. Başlangıç miktarı, minimum teminat olarak da kullanılmaktadır. Futures sözleşmesinin içinde yer alan yatırım araçları; Emtialar, borsa endeksleri, faiz ve forex sözleşmeleridir.

Opsiyon Sözleşmeleri (Opitions Sözleşmeleri)

Opsiyon sözleşmeleri, alıcı ve satıcı taraf arasında yapılan ve alıcı tarafa bazı yükümlülükler getirir. Sözleşmeye konu olan finansal aracın, fiyatın bugünden kararlaştırılır, miktar ve büyüklüğüne göre belirli vade tarihi belirlenir. Alıcıda sözleşmeyi almak isterse, belirlenen miktarı satıcıya nakit olarak ödemek zorundadır. Böylece, alıcı tarafa sözleşmeyi satın alma ve satma hakkı doğar. Ayrıca, alıcının cayma hakkı da vardır. Bu yüzden, satıcıya belli bir bedel öder.

Opsiyon Piyasası Nedir, Opsiyon Borsası İşlemleri Nelerdir, Öğrenmek için Tıklayınız.

Vade sürelerine göre kullanılan sözleşmeler ikiye ayrılır. Bunlar, Amerikan ve Avrupa tipi opsiyonlardır. Amerikan tipinde, opsiyon alıcısı vadesinden önce opsiyonu kullanabilir. Avrupa tipinde opsiyonun kullanılması için, vadesinin dolması gerekir.

Swap Sözleşmeleri (Takas Sözleşmeleri)

İki taraf arasında hazırlanmış sözleşmelerdir. Dövizler arasında oluşan kur farkını düşürmek için kullanılır. Örneğin, farklı ülkelerin bankaları arasında, para birimlerini veya faiz ödemelerini karşılıklı olarak değiştirmeleri, kurda meydana gelen aşırı dalgalanmaları düzenler. İşletmeler arası da swap sözleşmeler kullanılabilir. Vade tarihleri anlaşmaya göre değiştirilebilir.

Sözleşme türlerine bakacak olursak;

Faiz Swap Sözleşmeleri: Sabit faiz – değişken faiz swabı, değişken faiz – değişken faiz swabı, vadeli swaplardan oluşur. Faiz oranları sonradan belirlenebilir.

Döviz Swap Sözleşmeleri: Sabit faiz – değişken faiz swabı, değişken faiz- değişken faiz swabından oluşur.

Diğer Swap Sözleşmeleri: Geçişli, birleşik ve ikili para swaplarından oluşan sözleşmelerdir.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir